آخرین بهروزرسانی در 2026-03-12 توسط انیسه گریوانی
سنجش تراکم استخوان یکی از دقیق ترین و هوشمندترین روش های ارزیابی سلامت استخوان هاست؛ آزمایشی ساده اما حیاتی که می تواند از بروز شکستگی های خطرناک در آینده جلوگیری کند. این تست، که با دستگاه مخصوص DEXA انجام می شود، میزان مواد معدنی موجود در استخوان را اندازه گیری کرده و قدرت واقعی استخوان های بدن را نشان می دهد.
فیلم آزمایش تراکم استخوان
تراکم استخوان چیست و چگونه انجام میشود
سنجش تراکم استخوان یا Bone Mineral Density Test (BMD) یکی از مهم ترین و دقیق ترین روش های ارزیابی سلامت استخوان ها است. این تست با هدف اندازه گیری میزان مواد معدنی بهویژه کلسیم و فسفر در استخوان انجام میشود تا مشخص شود استخوان ها تا چه حد محکم و مقاوم هستند. نتایج آن کمک میکند تا بیماریهایی مانند پوکی استخوان (Osteoporosis) یا کاهش تراکم استخوان (Osteopenia) در مراحل اولیه تشخیص داده شوند، پیش از آنکه شکستگی یا درد ظاهر گردد.
۱. هدف سنجش تراکم استخوان
این آزمایش معمولاً برای موارد زیر انجام میشود:
- بررسی احتمال ابتلا به پوکی استخوان در زنان بالای ۴۵ سال و مردان بالای ۵۰ سال
- ارزیابی اثر داروهایی مانند کورتون، لووتیروکسین یا داروهای ضدصرع بر تراکم استخوان
- پیگیری درمان بیماران پوکی استخوان
- بررسی علت شکستگیهای مکرر با ضربههای خفیف
۲. روش انجام تست تراکم استخوان (DEXA)
رایجترین روش سنجش تراکم استخوان، اسکن DEXA (Dual-Energy X-Ray Absorptiometry) است که با دو نوع اشعه ایکس بسیار ضعیف انجام میشود. مراحل انجام آن بهصورت زیر است:
- فرد روی تخت مخصوص دستگاه دراز میکشد (معمولاً به پشت).
- دستگاه بازوی متحرکی دارد که از بالای بدن عبور کرده و ناحیههایی مانند لگن، ستون فقرات و ساعد را اسکن میکند.
- در این روش هیچ تزریق یا درد وجود ندارد. میزان اشعه نیز بسیار پایینتر از رادیوگرافی معمولی است (حدود ۱/۱۰ آن).
- کل فرایند معمولاً ۵ تا ۸ دقیقه طول میکشد و بلافاصله پس از انجام میتوان به فعالیتهای عادی بازگشت.
۳. نواحی رایج اسکن در تست تراکم استخوان
| ناحیه مورد بررسی | اهمیت |
|---|---|
| ستون فقرات کمری (Lumbar Spine) | حساسترین شاخص تشخیص زودرس پوکی استخوان |
| لگن (Hip) | پیشبینی خطر شکستگی لگن در سالهای آینده |
| ساعد (Forearm) | مناسب برای افرادی که نمی توان لگن یا ستون فقرات را اسکن کرد (مثلاً در افراد با جراحی یا فلز در بدن) |
a bone density scan uses low dose X-rays to see how dense (or strong) your bones are. You may also hear it called a DEXA scan.bone density scans are often used to diagnose or assess your risk of osteoporosis, a health condition that weakens bones and makes them more likely to break
اسکن تراکم استخوان از اشعه ایکس با دوز پایین استفاده می کند تا ببیند استخوان های شما چقدر متراکم (یا قوی) هستند. ممکن است آن را اسکن DEXA نیز بشنوید.اسکن تراکم استخوان اغلب برای تشخیص یا ارزیابی خطر ابتلا به پوکی استخوان، وضعیتی که استخوان ها را ضعیف می کند و احتمال شکستگی آنها را افزایش می دهد، استفاده می شود.
به نقل از سایت: nhs.uk
تفسیر جواب آزمایش تراکم استخوان
| مقدار T‑Score | تفسیر | توضیح |
|---|---|---|
| بالاتر از -1 | طبیعی (Normal) | تراکم استخوان سالم و بدون نگرانی خاص |
| بین -1 تا -2.5 | کاهش تراکم (Osteopenia) | کاهش نسبی تراکم؛ باید مراقب و پیگیری کرد |
| کمتر از -2.5 | پوکی استخوان (Osteoporosis) | خطر بالای شکستگی، نیازمند درمان جدی |
| کمتر از -2.5 بعلاوه شکستگی | پوکی استخوان پیشرفته (Severe Osteoporosis) | پوکی شدید + سابقه شکستگی؛ درمان فوری لازم است |
نکات تکمیلی:
- BMD عدد کلیدی است و مستقیماً از دستگاه به دست میآید؛ اما T-score و Z-score بیشتر معرف سطح خطر و طبقهبندی سازمان جهانی بهداشت هستند.
- محدوده نرمال و درصد سلامت تکمیلکننده فهم عموم از جوابند و معمولاً درصد بین ۸۵ تا ۱۰۰ بهعنوان سلامت کلی استخوان برآورد میشود.
- هر ردیف جدول راهنمای عملی برای روش درمان، توصیه غذایی، یا نیاز به دارودرمانی است؛ به صورت خلاصه و استاندارد برای مخاطبان عمومی و متخصص قابل فهم است.
مراکز سنجش تراکم استخوان بیمه تکمیلی در تهران
امادگی قبل از تراکم استخوان
| مورد آمادگی | توضیح علمی و کاربردی | دلیل یا اهمیت |
|---|---|---|
| پرهیز از مکملهای کلسیم و ویتامین D | حداقل ۴ تا ۶ ساعت پیش از تست، مصرف هر نوع قرص کلسیم یا مولتیویتامین حاوی کلسیم را قطع کنید. | این مواد میتوانند تراکمخوانی دستگاه را مختل کرده و مقدار BMD را بهصورت کاذب بالا نشان دهند. |
| عدم انجام آزمایش تصویربرداری با تزریق رنگ یا باریم تا 48 ساعت قبل | اگر اخیراً سیتیاسکن، ماموگرافی با ماده حاجب یا آزمایش باریوم انجام دادهاید، حداقل دو روز فاصله لازم است. | ذرات رنگ ممکن است باعث خطا در خوانش استخوان و تأثیر بر نواحی لگن یا ستون فقرات شوند. |
| پوشیدن لباس بدون فلز | هنگام مراجعه، لباس راحت و بدون دکمه یا زیپ فلزی بپوشید. در صورت وجود فلز، ممکن است از گان مخصوص مرکز استفاده کنید. | اشیای فلزی باعث ایجاد سایه یا نویز در اسکن DEXA میشوند و تصویر را غیرواقعی میکنند. |
| عدم وجود بارداری یا اطلاع به پزشک در صورت احتمال آن | خانمهای باردار یا کسانی که احتمال بارداری دارند نباید این آزمایش را انجام دهند مگر با مجوز پزشک. | دستگاه DEXA از مقدار بسیار کمی اشعه استفاده میکند؛ این اشعه برای جنین هرچند کم، اما ناایمن است. |
| عدم انجام ورزش سنگین در روز تست | روز انجام تست از فعالیتهایی مانند ورزش قدرتی، دویدن طولانی یا وزنهبرداری خودداری کنید. | حرکات شدید ممکن است تعادل مایعات استخوانی را تغییر دهد و دقت سنجش را کاهش دهد. |
| عدم استفاده از کرمهای بدن یا روغن روی نواحی اسکن | از استفاده از کرم یا روغن روی باسن، لگن یا ستون فقرات در روز آزمایش پرهیز کنید. | ممکن است باعث بازتاب اشعه و خطای اندازهگیری در دستگاه شود. |
| همراه داشتن مدارک پزشکی قبلی | اگر قبلاً تست تراکم استخوان داشتهاید، نتیجه آن را همراه داشته باشید. | پزشک میتواند روند تغییر تراکم استخوان شما را با مقایسه نتایج بررسی کند. |
| خوردن غذا و نوشیدنی سبک مجاز است | بهجز مکملها، محدودیت غذایی خاصی وجود ندارد. بهتر است با معده خالی مطلق مراجعه نکنید. | این تست تشخیصی است و ارتباطی با گوارش ندارد، اما حفظ انرژی بدن مفید است. |
| عدم همراه داشتن اجسام فلزی مانند موبایل، ساعت، کمربند | قبل از ورود به اتاق اسکن، این وسایل را تحویل دهید. | باعث انحراف اشعه و خطا در خواندن دادههای استخوان میشود. |
| اطلاع از داروهای مصرفی | لیست داروهایی مثل کورتون، لووتیروکسین، یا داروهای ضدصرع را در زمان پذیرش ارائه دهید. | داروها میتوانند تغییرات تراکم استخوان را توضیح دهند و در تفسیر نهایی مؤثرند. |
نکات کلیدی نهایی قبل از تست
- مدت زمان تست تراکم استخوان معمولاً ۵ تا ۸ دقیقه است و کاملاً بدون درد.
- برای تست تراکم استخوان نیازی به ناشتایی نیست
- بهتر است در زمان تست، آرام و بیحرکت باشید تا دقت اسکن بالا برود.
- در صورت انجام اسکن لگن یا ستون فقرات، از پوشیدن لباسهای چندلایه خودداری کنید.
آزمایش تراکم استخوان کجا انجام میشود
برای اینکه یک مرکز به عنوان بهترین مرکز سنجش تراکم استخوان شناخته شود، باید از دستگاههای DEXA نسل جدید با دقت بالا، متخصصان دارای تجربه در تفسیر نتایج، محیطی آرام و مجهز، و امکان مشاوره تغذیه و ارتوپدی برخوردار باشد. کلینیک تخصصی ویستان با برخورداری از همین ویژگیها، ارائه نتایج دقیق، نوبتدهی سریع و رعایت استانداردهای جهانی، به عنوان یکی از معتبرترین و بهترین مراکز سنجش تراکم استخوان در کشور شناخته میشود.
آدرس مرکز سنجش تراکم استخوان مرزداران: اشرفی اصفهانی- بر بلوار مرزداران، بین اتوبان اشرفی اصفهانی و یادگار امام،
شماره تماس مرکز: 02191090775
آدرس مرکز سنجش تراکم استخوان کرج: خیابان قزوین (بلوار شهید بهشتی کنونی) و میدان هفت تیر
شماره تماس مرکز: 02691090373
ازمایش تراکم استخوان درد دارد؟
خیر، آزمایش تراکم استخوان (DEXA) هیچگونه درد یا ناراحتی ندارد و یکی از ساده ترین و بی خطرترین تست های تصویربرداری در پزشکی است. در این آزمایش نیازی به تزریق، بی هوشی یا حتی ناشتا بودن نیست و مقدار اشعهای که استفاده میشود بسیار اندکتر از یک عکس معمولی رادیولوژی است.
عوارض سنجش تراکم استخوان
در اغلب افراد، هیچ عارضهای گزارش نمیشود. دستگاه DEXA از دو پرتو ضعیف اشعه ایکس استفاده میکند که قدرت آنها حدود یکدهم رادیوگرافی ساده است. این میزان اشعه به قدری پایین است که حتی نیازی به محافظ سربی در زمان انجام تست وجود ندارد.
علائم تراکم استخوان چیست
کاهش تراکم استخوان یا همان پوکی استخوان (Osteoporosis) یکی از بیماری هایی است که معمولاً بدون علامت آشکار آغاز میشود و سال ها پیشرفت می کند تا زمانی که منجر به شکستگی شود. در واقع، استخوان ها به تدریج نازک تر و شکننده تر میشوند بدون آنکه دردی محسوس ایجاد کنند. شناخت علائم هشداردهنده میتواند از بروز شکستگی های جدی (مثلاً شکستگی لگن یا ستون فقرات) جلوگیری کند.
درمان پوکی استخوان در زنان یائسه
پوکی استخوان در زنان پس از یائسگی یکی از شایعترین مشکلات استخوانی است که به علت کاهش ناگهانی هورمون استروژن رخ میدهد. این کاهش باعث تسریع در تحلیل استخوانها و کاهش تراکم استخوان (BMD) میشود. درمان این بیماری در این گروه سنی ترکیبی از دارو درمانی، تغذیه مناسب، اصلاح سبک زندگی و فعالیت بدنی هدفمند است و هدف آن جلوگیری از شکستگیهای دردناک و حفظ کیفیت زندگی است.
مراکز سنجش تراکم استخوان تامین اجتماعی
در برخی از مراکز تامین اجتماعی در تهران ، تست سنجش تراکم استخوان انجام می شود که در صورتی که بیمه داشته باشید تقریبا این تست رایگان خواهد بود . در اینجا لیستی از بهترین مراکز سنجش تراکم استخوان در تهران را برای شما آورده ایم تا طبق منطقه زندگی خود بتوانید به این مراکز مراجعه کنید.
| نام مرکز | نشانی کامل |
|---|---|
| مرکز سنجش تراکم استخوان ویستان | بلوار مرزداران، بین اتوبان اشرفی اصفهانی و یادگار امام 02191090158 |
| مرکز سنجش تراکم استخوان سعادت آباد | سعادت آباد، خیابان سرو 02191092878 |
| مرکز تصویربرداری صادقیه | اتوبان اشرفی اصفهانی – فلکه دوم صادقیه 02191092872 |
| مرکز سنجش تراکم استخوان جردن | جردن، خیابان تندیس 02191092338 |
| مرکز سنجش تراکم استخوان ستارخان | ستارخان، نبش تهران ویلا و حبیب الله 02191092872 |
| مرکز شهر ری | خیابان غیوری 02191092878 |
| درمانگاه سعادت آباد | سعادت آباد، میدان کاج، خیابان سرو شرقی، خیابان مجد، پلاک 8 |
| مرکز سنجش تراکم استخوان باهنر فرهنگیان | تهران، خیابان شهید باهنر، خیابان منظریه یک |
| بیمارستان شهریار | تهران، خیابان آذربایجان، جنب خیابان کارون |
| بیمارستان مصطفی خمینی | تهران، خیابان فلسطین، خیابان ایتالیا |
| درمانگاه اعصاب سهروردی | تهران، خیابان سهروردی شمالی، بعد از آپادانا |
| سنجش تراکم استخوان صفدریان | تهران، خیابان آیت الله مدنی، پایین تر از تقاطع گلبرگ، پلاک 1320 |
| درمانگاه فرهنگیان مرکزی | تهران، خیابان امام خمینی، جنب ترمینال فیاض بخش |
| مرکز تصویربرداری پارسیان | تهران، خیابان جمالزاده شمالی، نبش خیابان نصرت، شماره 125 |
| مرکز تصویربرداری آرین | تهران، فلکه دوم صادقیه، خیابان اعتمادیان، پلاک 42 |
| مرکز تصویربرداری نما طب | تهران، میدان سپاه، خیابان سپاه، پلاک 152 |
| مرکز ولیعصر (عج) | تهران، اتوبان شهید صدر، ابتدای قلندری جنوبی، نبش کوچه یازدهم، پلاک 21، طبقه منفی یک |
| مرکز آسیا | تهران، سعادت آباد، خیابان 16، پلاک 24، طبقه همکف |
| مرکز امدادگران | تهران، خیابان رسالت، بین مجیدیه و کرمان، بوستان امدادگر |
| پرتو طب حقیقت | تهران، نارمک، میدان نبوت، خیابان جانبازان شرقی، پلاک 706 |
| درمانگاه به بخش | تهرانپارس، خیابان جشنواره، خیابان زهدی، کوچه شهید اکبری، پلاک 7 |
| مرکز ستارخان | تهران، ستارخان، نبش خیابان آفرند، پلاک 157 |
| درمانگاه سلیم | تهران، خیابان شهید رجایی، م بهشت، بلوار دستواره، جنب کوچه ایمانی، پلاک 99 |
جمع بندی
سنجش تراکم استخوان (DEXA) دقیقترین روش برای تشخیص پوکی استخوان و بررسی خطر شکستگی است. این آزمایش معمولاً برای خانمهای بالای ۵۰ سال، افراد با سابقه شکستگی، مصرفکنندگان کورتون یا کمبود کلسیم توصیه میشود. قبل از آزمایش بهتر است تا ۲۴ ساعت مکمل کلسیم مصرف نکنید و لباس بدون فلز بپوشید.
نتیجه آزمایش با T‑Score گزارش میشود: بالاتر از ‑1 طبیعی، بین ‑1 تا ‑2.5 کاهش تراکم، کمتر از ‑2.5 پوکی استخوان است. برای پیشگیری و بهبود وضعیت استخوانها مصرف کلسیم و ویتامین D، ورزشهای تحمل وزن و ترک سیگار اهمیت زیادی دارد. در صورت تشخیص پوکی استخوان، پیگیری منظم و درمان دارویی زیر نظر پزشک میتواند خطر شکستگی را بهطور قابل توجهی کاهش دهد.
