آزمایش تراکم استخوان چیست؟چه کسانی باید آن را انجام دهند؟

آخرین به‌روزرسانی در 2026-02-18 توسط دکتر لیلا نجم افشار متخصص قلب و عروق – نظام پزشکی 105716

وقتی بدن به ظاهر سالم است اما در سکوت دچار ضعف استخوان‌ها می‌شود، تنها یک روش می‌تواند این حقیقت پنهان را آشکار کند؛ آزمایش تراکم استخوان. این آزمایش دقیق، میزان سختی و مقاومت استخوان‌های شما را اندازه‌گیری می‌کند و پیش از آنکه آسیب جدی رخ دهد هشدار می‌دهد. آزمایش تراکم استخوان برای زنانی که وارد دوران یائسگی شده‌اند، افراد بالای چهل سال یا کسانی که سابقه شکستگی مکرر دارند، از اصلی‌ترین گروه‌های هدف این آزمایش‌اند.

با انجام به‌موقع آزمایش تراکم استخوان می‌توان جلوی پوکی استخوان، دردهای مزمن و شکستگی‌های ناگهانی را گرفت. این مقاله راهنمایی علمی برای تصمیمی آگاهانه و حیاتی است.

مرکز پزشکی ویستان با دستگاه‌های دیجیتال نسل جدید، آزمایش تراکم استخوان را با دقت بالا و تحلیل تخصصی نتایج انجام می‌دهد.در ویستان، مراقبت‌های تشخیصی و بررسی سلامت استخوان‌ها با همکاری متخصصان ارتوپدی و رادیولوژی به‌صورت کاملاً علمی و مطمئن ارائه می‌گردد.برای دریافت نوبت تماس بگیرید. 02191090775 و 02191090158

آزمایش تراکم استخوان چیست و چگونه انجام میشود

آزمایش تراکم استخوان یکی از پرکاربردترین روش‌های تشخیص پوکی استخوان و ارزیابی سلامت بافت استخوانی است. در این آزمایش، میزان مواد معدنی مانند کلسیم، فسفر و منیزیم در استخوان‌ها اندازه‌گیری می‌شود تا تراکم استخوان و قدرت آن تعیین گردد. دستگاهی به نام دنسیتومتر (DEXA) با اشعه‌ای بسیار ضعیف کار می‌کند تا بدون درد و در مدت زمان کوتاه، تراکم استخوان را در نقاط مختلف بدن ثبت کند.

رایج‌ترین نواحی بررسی، ستون فقرات، لگن و ساعد هستند زیرا این نواحی بیشترین احتمال شکستگی را دارند. در سنجش تراکم استخوان، فرد روی تختی مخصوص دراز می‌کشد و دستگاه از بالای بدن عبور کرده و داده‌ها را جمع‌آوری می‌کند.نتیجه آن به صورت عددی به پزشک اعلام می‌شود تا میزان ضعف یا سلامت استخوان مشخص گردد.آزمایش تراکم استخوان نه تنها برای تشخیص بیماری بلکه برای بررسی اثربخشی درمان پوکی استخوان نیز مفید است.

روش اندازه‌گیری	دقت تصویربرداری	میزان اشعه	نوع کاربرد
DEXA	بسیار بالا	بسیار کم	تشخیص و پیگیری درمان
QCT (CT کمی)	بالا	متوسط	بررسی عمیق‌تر ساختار استخوان
سونوگرافی استخوان	پایین‌تر	بدون اشعه	ارزیابی سریع اولیه

آماده شدن برای آزمایش تراکم استخوان

رعایت نکات آماده‌سازی در آزمایش تراکم استخوان بسیار مهم است؛ زیرا کوچک‌ترین خطا در داده‌های تصویری ممکن است منجر به تفسیر اشتباه وضعیت تراکم شود.
پزشکان توصیه می‌کنند حداقل ۲۴ ساعت پیش از سنجش تراکم استخوان مصرف مکمل‌های حاوی کلسیم، آهن، منیزیم و ویتامین D قطع شود تا مقادیر معدنی خون تغییر موقت نکند.

لباس باید سبک، بدون زیپ و فلز باشد چون وجود فلز در محدوده تصویربرداری موجب خطای فیزیکی در خوانش سیستم دنسیتومتری می‌شود.
پرهیز از نوشیدنی‌های حاوی کافئین در روز قبل از آزمایش تراکم استخوان به حفظ ثبات سطح کلسیم کمک می‌کند.

در صورت احتمال بارداری یا وجود ایمپلنت فلزی در بدن، باید پزشک را مطلع کرد تا سنجش با روش جایگزین مانند سونوگرافی استخوان انجام شود.هنگام ورود به اتاق تصویربرداری، فرد باید تمام وسایل فلزی مانند ساعت، کمربند یا گوشواره را کنار بگذارد.

آزمایش تراکم استخوان نیازی به ناشتا بودن ندارد، اما برای دقت تصویربرداری توصیه می‌شود که حداقل دو ساعت از آخرین وعده غذایی گذشته باشد و معده خیلی پر نباشد.پزشک پیش از شروع سنجش تراکم استخوان، ممکن است ناحیه‌ای خاص از بدن را بر اساس سابقه شکستگی یا درد انتخاب کند.
در صورت تزریق مواد حاجب برای تصویربرداری‌های دیگر مانند MRI یا CT، باید بین آن آزمایش و تراکم استخوان حداقل ۷۲ ساعت فاصله باشد.انجام سنجش تراکم استخوان با بی‌حرکت بودن کامل بدن در طول تصویربرداری دقت نتایج را به حداکثر می‌رساند و لرزش اندک ممکن است خطای محاسبه ایجاد کند.تهیه گزارش دقیق معمولاً بین ۱۵ تا ۳۰ دقیقه زمان می‌برد، و نتایج همان روز آماده می‌شود.

مرحله آماده‌سازی	هدف	زمان رعایت	نکته
توقف مکمل‌ها	جلوگیری از خطا	۲۴ ساعت قبل	پرهیز از کلسیم و آهن
لباس مناسب	حذف تداخل فلز	روز آزمایش	بدون دکمه یا زیپ
اطلاع احتمال بارداری	ایمنی مادر	پیش از ورود	استفاده از روش جایگزین
استراحت کافی	تثبیت جذب مواد معدنی	شب قبل	خواب کافی

چه کسانی باید آزمایش تراکم استخوان را انجام دهند؟

همه افراد نیازی به انجام دوره‌ای سنجش تراکم استخوان ندارند، اما گروه‌های خاصی هستند که طبق دستورالعمل وزارت بهداشت انجام منظم آن برایشان ضروری است.
زنان پس از یائسگی به دلیل کاهش استروژن، توان نگهداری مواد معدنی در استخوان کاهش می‌یابد؛ به همین دلیل تراکم استخوان آنان مستعد افت است.مردان بالای ۵۵ سال، افرادی که سابقه شکستگی‌های ساده دارند، کسانی که داروهای کورتونی یا ضد تشنج مصرف می‌کنند، نیز باید آزمایش دهند.افراد مبتلا به دیابت نوع یک، بیماری‌های تیروئیدی و سوءتغذیه مزمن در معرض کاهش سریع‌تر تراکم استخوان هستند.

آزمایش تراکم استخوان در این گروه‌ها موجب تشخیص زودتر پوکی استخوان می‌شود و مانع از شکستگی‌های پرهزینه استخوانی خواهد شد.سیگار، الکل، کم‌تحرکی و رژیم غذایی فقیر از کلسیم از عوامل مؤثر در کاهش تراکم استخوان‌اند و در این افراد انجام سنجش تراکم استخوان هر دو سال ضروری است.برای سالمندان نیز توصیه می‌شود آزمایش تراکم استخوان سالانه تکرار گردد تا در صورت افت تراکم، درمان دارویی به موقع شروع شود.

در بیماران دارای سابقه خانوادگی پوکی استخوان یا شکستگی لگن، انجام اولین سنجش تراکم استخوان از سن ۴۰ سالگی مفید است.همچنین افرادی که عمل معده یا روده انجام داده‌اند و جذب کلسیم پایین دارند، باید سالی یک بار این آزمایش را تکرار کنند.به‌طور خلاصه، هر فردی که در خطر کاهش مواد معدنی استخوان باشد، کاندید انجام آزمایش تراکم استخوان است تا با تشخیص زودهنگام از عوارض بعدی جلوگیری شود.

A bone density scan is a diagnostic radiology exam used to measure bone mineral content and mass. This is usually performed with an X-ray, called a DEXA scan, or with a computed tomography (CT) scan of the bones.

اسکن تراکم استخوان یک آزمایش رادیولوژی تشخیصی است که برای اندازه‌گیری محتوای مواد معدنی و جرم استخوان استفاده می‌شود. این کار معمولاً با اشعه ایکس، به نام اسکن DEXA، یا با توموگرافی کامپیوتری (CT) از استخوان‌ها انجام می‌شود.

به نقل از سایت: hopkinsmedicine.org

گروه افراد	خطر کاهش تراکم استخوان	فواصل تکرار آزمایش	نوع بررسی
زنان یائسه	بالا	هر ۲ سال	کامل (ستون فقرات و لگن)
سالمندان بالای ۶۵ سال	بسیار بالا	سالانه	معمولی DEXA
مبتلایان به تیروئید پایین‌کار	متوسط	هر ۳ سال	DEXA هدفمند
مصرف‌کنندگان داروهای کورتونی	زیاد	هر سال	بررسی لگن

تفسیر جواب آزمایش تراکم استخوان

نتیجه آزمایش تراکم استخوان به صورت عددی و بر پایه T-score و Z-score گزارش می‌شود.عدد T-score نشان می‌دهد تراکم استخوان فرد نسبت به فرد سالم چقدر تفاوت دارد؛ عدد Z-score وضعیت تراکم استخوان نسبت به افراد هم‌سن را بیان می‌کند.مقدار T-score بین +1 تا -1 طبیعی است، بین -1 تا -2.5 کاهش تراکم استخوان یا استئوپنی محسوب می‌شود، و پایین‌تر از -2.5 نشانه پوکی استخوان واقعی است.پزشک بر اساس نتیجه سنجش تراکم استخوان، تغذیه، دارو و تغییر سبک زندگی را توصیه می‌کند.

محدوده T-score	وضعیت استخوان	نیاز به درمان	نوع مراقبت
+1 تا -1	طبیعی	ندارد	رژیم متعادل و ورزش سبک
-1 تا -2.5	کاهش تراکم استخوان	متوسط	مکمل کلسیم و ویتامین D
کمتر از -2.5	پوکی استخوان	زیاد	درمان دارویی و پیگیری پزشکی

z score در تراکم استخوان

Z‑score عددی است که نشان می‌دهد تراکم استخوان شما نسبت به افراد هم‌سن و هم‌جنس خودتان چگونه است.اگر Z‑score بین +2 تا −2 باشد، معمولاً طبیعی در نظر گرفته می‌شود.عدد کمتر از −2 می‌تواند نشان‌دهنده کاهش تراکم استخوان بیش از حد انتظار برای سن باشد.

Z‑score بیشتر در افراد جوان، قبل از یائسگی و مردان زیر ۵۰ سال اهمیت دارد.این عدد به پزشک کمک می‌کند تا به دنبال علل زمینه‌ای مثل بیماری‌ها یا داروها بگردد.برخلاف T‑score، Z‑score برای تشخیص پوکی استخوان در سالمندان استفاده نمی‌شود.

برای آزمایش تراکم استخوان باید ناشتا باشیم؟

در سنجش تراکم استخوان نیازی به ناشتا بودن نیست چون این آزمایش هیچ ارتباطی با خون یا هضم ندارد و فقط از تصویربرداری استفاده می‌کند.با این حال بهتر است دو ساعت پیش از ورود به اتاق دنسیتومتری، غذا یا نوشیدنی سنگین مصرف نشود تا ساختار بدن ثابت بماند.مصرف مکمل یا داروهای کلسیمی درست پیش از آزمایش می‌تواند مقدار تراکم استخوان را به‌صورت موقتی بالا نشان دهد.

به همین دلیل توصیه می‌شود زمانی بین آخرین وعده غذا و سنجش تراکم استخوان در نظر گرفته شود.در شرایط خاص مانند انجام آزمایش همزمان با بررسی‌های خونی، پزشک ممکن است ناشتا بودن را برای دقت بالاتر توصیه کند، اما به‌طور معمول لازم نیست.

در مرکز تصویربرداری ویستان، سنجش تراکم استخوان با دستگاه‌های دیجیتال دنسیتومتری انجام می‌شود.تمام مراحل بدون درد، با دقت بالا و مطابق استانداردهای وزارت بهداشت صورت می‌گیرد و گزارش نهایی طی همان روز ارائه می‌گردد.برای دریافت نوبت تماس بگیرید.02191090775

علائم تراکم استخوان چیست؟

کاهش تراکم استخوان معمولاً بدون علامت است و تا وقوع شکستگی مشخص نمی‌شود، اما برخی نشانه‌ها هشدار دهنده‌اند.درد مزمن در ناحیه کمر، کاهش تدریجی قد، شکستگی‌های مکرر بدون ضربه شدید و خستگی مفاصل از جمله علائم اولیه کاهش تراکم استخوان هستند.افرادی که هنگام خم شدن یا عطسه احساس درد پشت می‌کنند یا تعادل حرکتی‌شان کاهش یافته ممکن است تراکم استخوان پایین داشته باشند.ضعف در بلند شدن، درد ران یا لگن در حالت نشسته طولانی نیز نشانه افت سنجش تراکم استخوان است.

علامت بالینی	محل شایع بروز	شدت معمول	اقدام اولیه
درد مداوم پشت	مهره‌های کمری	متوسط	سنجش تراکم استخوان
شکستگی ناگهانی بدون ضربه	لگن و ساعد	زیاد	انجام DEXA کامل
کاهش قد بیش از ۲ سانتی‌متر	ستون فقرات	خفیف	بررسی پزشکی
خستگی یا ضعف مفصل ران	لگن	متوسط	رژیم غنی از کلسیم

آیا آزمایش تراکم استخوان درد دارد؟

آزمایش تراکم استخوان یکی از راحت‌ترین و بدون دردترین روش‌های تشخیصی در پزشکی است. در این روش هیچ سوزن یا تزریق انجام نمی‌شود و دستگاه به بدن نمی‌چسبد.فرد فقط باید کاملاً بی‌حرکت دراز بکشد تا دنسیتومتر بتواند تصویربرداری دقیق انجام دهد.احساس گرما، درد یا فشار در هیچ مرحله وجود ندارد. تنها ممکن است تخت دستگاه کمی سفت باشد که احساس ناراحتی جزئی ایجاد کند اما درد محسوب نمی‌شود.

کاهش اضطراب پیش از سنجش تراکم استخوان توصیه می‌شود تا دقت تصویربرداری بالا رود.

سن آزمایش تراکم استخوان

به‌طور کلی توصیه می‌شود زنان از سن ۴۵ سالگی و مردان از ۵۵ سالگی آزمایش تراکم استخوان انجام دهند.در صورت داشتن بیماری‌های زمینه‌ای مانند یائسگی زودرس، کم‌کاری تیروئید، یا مصرف طولانی داروهای کورتونی، این سن باید کاهش یابد.در سالمندان بالای ۶۵ سال سنجش تراکم استخوان باید هر یک تا دو سال تکرار شود.
برای افراد با خطر متوسط، هر سه تا پنج سال کافی است.

تکرار منظم این آزمایش باعث تشخیص به‌موقع پوکی استخوان و پیشگیری از شکستگی‌های ناگهانی می‌شود.

گروه سنی	فواصل توصیه‌شده	سطح خطر	نوع بررسی
زیر ۴۰ سال	هر ۵ سال	کم	پایه‌ای اولیه
۴۱–۵۵ سال	هر ۲ تا ۳ سال	متوسط	محدود به لگن
بالای ۵۶ سال	هر سال	زیاد	کامل DEXA
بالای ۷۰ سال	هر سال	بسیار بالا	چند ناحیه‌ای

هزینه آزمایش تراکم استخوان

هزینه آزمایش تراکم استخوان به نوع مرکز و دستگاه مورد استفاده بستگی دارد.در کلینیک‌های عمومی هزینه متوسط بین ۵۰۰ تا ۹۰۰ هزار تومان است.در مراکز تخصصی که از دستگاه‌های نسل جدید DEXA استفاده می‌کنند، قیمت ممکن است تا ۱.۲ میلیون تومان برسد.بیشتر بیمه‌های پایه و تکمیلی بخشی از هزینه سنجش تراکم استخوان را پوشش می‌دهند.ارزش علمی این آزمایش به‌مراتب بالاتر از هزینه آن است، به‌ویژه برای پیشگیری از شکستگی‌های پرهزینه در سنین بالا.

نوع مرکز	محدوده هزینه	پوشش بیمه	زمان آماده‌سازی نتیجه
مرکز دولتی	۴۰۰–۶۰۰ هزار تومان	۷۰٪	همان روز
مرکز خصوصی	۷۰۰–۱۲۰۰ هزار تومان	۳۰٪	تا ۲۴ ساعت
بیمارستان دانشگاهی	۵۰۰–۹۰۰ هزار تومان	بستگی به بیمه	همان روز

در پایان باید تأکید شود که آزمایش تراکم استخوان بسته به شرایط فردی ممکن است تغییر کند، بنابراین مراجعه‌کننده باید پیش از انجام آزمایش تراکم استخوان، مستقیماً از مرکز مربوطه هزینه دقیق را استعلام نماید.

پرسش‌های متداول

جمع بندی

آزمایش تراکم استخوان یکی از دقیق‌ترین ابزارهای تشخیص وضعیت سلامت استخوان است.این روش غیرتهاجمی، سریع، و بدون درد به پزشک اجازه می‌دهد وضعیت مواد معدنی استخوان را بررسی کند.سنجش تراکم استخوان برای سالمندان و گروه‌های پرخطر اهمیت حیاتی دارد.با انجام منظم این آزمایش می‌توان از پوکی استخوان و شکستگی‌های خطرناک پیشگیری کرد.آزمایش تراکم استخوان نه‌تنها تشخیص، بلکه مسیر درمان و پیشگیری را مشخص می‌کند؛ بنابراین جزو ارکان سلامت عمومی استخوان‌هاست.

مرکز تخصصی ویستان از مراکز معتبر آزمایش تراکم استخوان در تهران است.در این مرکز تصویربرداری دقیق و آرام انجام شده و نتیجه آزمایش با تفسیر اختصاصی ارائه می‌شود تا مسیر درمان و پیشگیری پوکی استخوان کامل گردد.برای دریافت نوبت تماس بگیرید.02191090775